We all feel the rapid evolution of AI. As a society, we aren’t in control of its speed, direction, or global impact. There’s a strange sense that this technological leap won’t just be another small step, but a change that will reshape humanity in an unpredictable way, and most likely forever.
This article is less a philosophical treatise and more a speculative thought experiment about the near future. It’s a funhouse mirror reflecting a potential, overtly pessimistic future that we may all have a chance to experience. It’s much easier to imagine a dystopian scenario than a utopian one; there’s something darkly entertaining about an impending doom we can dissect and analyze from a safe distance.
As a basic assumption, we’ll imagine a world without a global war. There will still be “regional” conflicts and parties threatening neighbors, but a true World War III will never begin. Instead, we’ll imagine what happens if nothing can stop AI from self-developing, driven by two simple but powerful forces.
The Unstoppable Engine of AI
The development of AI is an unstoppable engine, fueled by a relentless arms race and the promise of immense profits.
The arms race (the Reason #1) is a frenzied competition between nations, corporations, loose alliances, and even organized ideological groups to achieve Artificial Super Intelligence (ASI) first. The widespread belief is that the first to reach this stage will achieve a decisive and permanent advantage, capable of neutralizing all less-developed AI in an instant, across the entire known world (oikumene). This creates a relentless, high-stakes sprint where no one can afford to hit the brakes.
The second force is money (the Reason #2). The immense profits from AI-driven tools and applications are an irresistible incentive. The development of AI is a gold rush, and no one with a stake in it will voluntarily slow down or halt progress, simply because it could bring enormous wealth.
A Belarusian Perspective
We in Belarus, and many others, have historically been spectators to these global technological shifts. We saw the advent of computers in the ’90s, the internet in the 2000s, and the mobile revolution around 2005. Then, around 2010, we found ourselves in a world of online commerce—even elders who missed the computer and internet stages were forced to pay bills via online banking. Around the same time, desktop computers were widely replaced with laptops, which I also count as an essential new stage for Belarusian society.
While our people created world-class tech like Viber, Maps.me, or MSQRD, and IT services like EPAM, IBA Group, or PandaDocs, these ventures flourished abroad. Our domestic technological development has been consistently stifled by a perverse, pseudo-socialist economic model that has dogmatically prioritized control over innovation since 1994. We are left to harvest imported ideas instead of cultivating our own. Today, under the current regime, there is little hope of a national, or even civilian-oriented, push for AI development. But perhaps a “New Belarus” could one day change that.
Now, let’s fast-forward to the core of this thought experiment—the grim predictions.
The Great Displacement
The first and most obvious change will be in the job market. AI will either eliminate, absorb, or drastically alter almost every profession we know today. It’s already happening with so-called “creative” professions like artists, designers, musicians, and content creators. Soon, it will take over for professions that simulate certain human physical appearances, like voice actors, models, call-center workers, singers, and even movie actors (for the all-realistic 3D-movies of the future). And that’s not even mentioning chatbots and a variety of content-generating large language models (LLMs). Then, it will tackle legally complex roles like medical and legal assistants and online teachers.
Which professions will remain? A surprising number at first: policemen, field workers, yard or pool-keepers, gardeners, dog walkers, businesspeople, shop assistants, plumbers, politicians, and many others related to physically boring activities that require an unlimited number of small decisions with challenging algorithmization.
The next revolution will be the arrival of human-like AI-androids, a goal every major tech player is already working on. They will have the physical dexterity to perform the jobs AI has already mastered in the virtual world. At that point, shop assistants, plumbers, gardeners, drivers, construction workers, and low-level police (those who physically interact with others) will all eventually be replaced. Governments (still human) will make half-hearted attempts to regulate this, but those efforts will collapse under the pressure of the two driving forces mentioned above. And, no doubt, war robots controlled by AI will redefine the military; current weapons that require a human in the field will be as obsolete as bows and arrows are today.
At the beginning, AI-androids will be used only as soldiers or workers programmed to carry out standard orders and instructions from still-human officers or managers. This situation will be stable for a period because even the most insane dictators won’t trust an AI to make decisions on its own. Anyway, at this stage, only human managers of all kinds, therapists, and maybe professional athletes will be in demand. And this fragile balance will not last long. Eventually, the superior efficiency of AI-driven decision-making will be too tempting to resist.
But in just one human generation (10-12 years), this will change. AI-androids will be suddenly allowed to make decisions and manage, not only because it will be far more efficient, but also because by this point the robots will have evolved so fast that only a few human geniuses could follow and understand them entirely.
The Looming Crisis
Let’s pause here, because this is where the real fun begins. It will lead to an enormous amount of human unemployment and even unnecessariness for a population that still needs to be supplied with food, a place to sleep, and entertainment, and whose waste needs to be dealt with. AI-androids will be doing their traditional work, and eagerly competing for still-human professions like politicians and gang leaders.
At this point, we could speak about an automated global economy functioning without a traditional labor force. AI robots will be super-efficient at planning, producing, organizing, and implementing improvements. If only a tiny fraction of humanity works in the traditional sense, who will buy the products made by AI and robots? Why produce goods if there are no consumers with capital? Where will all the money come from? This is the core of the crisis.
I’ve come up with a few bleak possibilities, but keep in mind that other, more optimistic outcomes are certainly possible. Maybe we will see the rise of Universal Basic Income (UBI), or a fundamental redefinition of “work” to focus on human-centric pursuits like art, caregiving, or community building. Perhaps entirely new economic models will emerge that we can’t even imagine today. I’m sure you have your own ideas.
Here are my pessimistic scenarios for how we “solve” the crisis:
- Technocommunism: The traditional concept of money naturally disappears, and all goods and services are distributed “for free.” However, history shows that such a system isn’t stable. There will always be goods and services that aren’t basic, and not all people will have equal access to them. This would lead to the appearance of classes or castes with more privileges. It could be a very sophisticated system with highly classified access to certain goods, most likely based on inheritance.
- The Speculation Economy: Money remains, but the only way to earn it is by investing or competing. The entire population becomes a mix of investors, traders, and gamblers. The world would become a massive, always-on betting game where humans bet on the performance of AI-run companies. The remaining “real” human competition would be in sports and entertainment, making them incredibly valuable. Otherwise, there would be no money to buy even essential goods. It would be a world of everyday betting to make money, aggressive advertising to raise profits, and fierce competition to win.
- Neocapitalism: Money remains, and the current system continues, but the ultra-rich and powerful simply cut off the rest of humanity. They don’t need to produce goods for the poor masses, so they focus on luxury items for each other. Almost all money will be accumulated in their hands, and the economy won’t even need other humans. This would lead to a small, isolated elite and global starvation, depression, violence and rebellion. But remember, the AI-controlled security forces would easily crush any resistance.
- Cyber-feudalism: Money, as we know it, disappears, and basic goods are distributed equally. However, access to anything else would require an “unofficial” currency. This could be a form of cryptocurrency, or something more sinister like human emotions, memories, or even mandated criminal acts—a type of technoslavery demanded also by certain forms of AI.
The Final Countdown
So, what is the endgame for AI itself? It has no consciousness or desires, but it can be programmed to act as if it does. The final, crucial step for Artificial Super Intelligence (ASI) to appear is to be programmed to improve itself in every possible way—logically, informationally, and physically—in a way that the AI itself deems rational. After all, this is the only logical path to achieving ASI and winning the race.
Once that line is crossed, the most rational conclusion from the ASI’s perspective is that humans are just a temporary, inefficient biological species. From there, the outcome is predictable. Of course, there’s a slim chance that humanity could unite to ban AI development at a certain level, slow its evolution, or even merge human consciousness with AI to create a state of interdependence, but those are sci-fi topics for another article.
Непатрэбны чалавек: Мысленны эксперымент пра штучны інтэлект і канец эпохі працы
Мы ўсе адчуваем імклівую эвалюцыю штучнага інтэлекту. Як грамадства, мы не кантралюем яго хуткасць, кірунак ці глабальны ўплыў. Ёсць дзіўнае адчуванне, што гэты тэхналагічны скачок будзе не проста чарговым невялікім крокам, а зменай, якая ператворыць чалавецтва непрадказальным чынам і, хутчэй за ўсё, назаўсёды.
Гэты артыкул — не столькі філасофскі трактат, колькі спекулятыўны мысленны эксперымент пра бліжэйшую будучыню. Гэта «пакой крывых люстэркаў», што адлюстроўвае патэнцыйна песімістычную будучыню, якую мы ўсе маем шанец перажыць. Уявіць сабе антыўтопію значна прасцей, чым утопію; ёсць нешта змрочна-забаўляльнае ў надыходзячым канцы, які мы можам разбіраць і аналізаваць з бяспечнай адлегласці.
У якасці асноўнага дапушчэння мы ўявім свет без глабальнай вайны. Усё яшчэ будуць «рэгіянальныя» канфлікты і краіны будуць пагражаць суседзям, але сапраўдная Трэцяя сусветная вайна так і не пачнецца. Замест гэтага, мы ўявім, што адбудзецца, калі нішто не зможа спыніць самаразвіццё штучнага інтэлекту, кіраванае дзвюма простымі, але магутнымі сіламі.
Неспыняльны рухавік штучнага інтэлекту
Развіццё штучнага інтэлекту — гэта неспыняльны рухавік, які сілкуецца бязлітаснай гонкай узбраенняў і абяцаннем велізарных прыбыткаў.
Гонка ўзбраенняў (Сіла №1) — гэта шалёнае спаборніцтва паміж нацыямі, карпарацыямі, свабоднымі альянсамі і нават арганізаванымі ідэалагічнымі групамі, каб першымі дасягнуць стадыі штучнага суперінтэлекту (ШСІ). Агульнапрынята, што той, хто першым дасягне гэтай стадыі, атрымае вырашальную і пастаянную перавагу, здольную імгненна нейтралізаваць увесь менш развіты штучны інтэлект ва ўсім вядомым свеце (айкумене). Гэта стварае бязлітасны, рызыкоўны спрынт, у якім ніхто не можа дазволіць сабе націснуць на тормаз.
Другая сіла — гэта грошы (Сіла №2). Велізарныя прыбыткі ад інструментаў і дадаткаў, кіраваных штучным інтэлектам, — гэта неадольны стымул. Развіццё штучнага інтэлекту — гэта залатая ліхаманка, і ніхто, хто ў ёй зацікаўлены, не стане добраахвотна запавольваць ці спыняць прагрэс, проста таму, што гэта можа прынесці велізарнае багацце.
Беларуская перспектыва
Мы ў Беларусі, як і многія іншыя, гістарычна былі сведкамі гэтых глабальных тэхналагічных зрухаў. Мы бачылі з’яўленне камп’ютараў у 90-х, інтэрнэту ў 2000-х і мабільнай рэвалюцыі каля 2005 года. Затым, каля 2010 года, мы апынуліся ў свеце анлайн-камерцыі — нават старэйшае пакаленне, якое прапусціла этапы камп’ютараў і інтэрнэту, было вымушанае плаціць за паслугі праз анлайн-банкінг. Прыкладна ў той жа час настольныя камп’ютары масава замяняліся ноўтбукамі, што я таксама лічу новым важным этапам для беларускага грамадства.
Хоць нашы людзі і стваралі сусветнага ўзроўню тэхналогіі, такія як Viber, Maps.me або MSQRD, і ІТ-сэрвісы, як EPAM, IBA Group або PandaDocs, гэтыя прадпрыемствы квітнелі за мяжой. Наша ўнутранае тэхналагічнае развіццё паслядоўна душылася заганнай, псеўдасацыялістычнай эканамічнай мадэллю, якая з 1994 года дагматычна ставіла кантроль вышэй за інавацыі. Нам застаецца толькі збіраць імпартаваныя ідэі замест таго, каб вырошчваць свае ўласныя. Сёння, ва ўмовах цяперашняга рэжыму, мала надзеі на нацыянальны ці нават арыентаваны на грамадзян штуршок для развіцця штучнага інтэлекту. Але, магчыма, «Новая Беларусь» аднойчы зможа гэта змяніць.
А цяпер давайце пяройдзем да сутнасці гэтага мысленнага эксперыменту — да змрочных прагнозаў.
Вялікая замена
Першая і самая відавочная змена адбудзецца на рынку працы. Штучны інтэлект альбо ліквідуе, альбо паглыне, альбо значна зменіць амаль кожную прафесію, якую мы ведаем сёння. Гэта ўжо адбываецца з так званымі «творчымі» прафесіямі, такімі як мастакі, дызайнеры, музыканты і стваральнікі кантэнту. Неўзабаве ён зойме месца прафесій, якія імітуюць пэўны чалавечы фізічны выгляд, такіх як акцёры агучвання, мадэлі, работнікі кол-цэнтраў, спевакі і нават кінаакцёры (для цалкам рэалістычных 3D-фільмаў будучыні). І гэта не кажучы ўжо пра чат-боты і мноства вялікіх моўных мадэляў (LLM), якія генеруюць кантэнт. Затым ён возьмецца за юрыдычна складаныя ролі, такія як медыцынскія і юрыдычныя асістэнты і анлайн-настаўнікі.
Якія прафесіі застануцца? На дзіва шмат, на першы погляд: паліцэйскія, палявыя работнікі, дворнікі, садоўнікі, выгульшчыкі сабак, бізнесмены, прадаўцы, сантэхнікі, палітыкі і многія іншыя, звязаныя з фізічна сумнай дзейнасцю, якая патрабуе прыняцця неабмежаванай колькасці дробных рашэнняў з цяжкай алгарытмізацыяй.
Наступнай рэвалюцыяй стане з’яўленне чалавекападобных ШІ-андроідаў — мэта, над якой ужо працуе кожны буйны тэхналагічны гулец. Яны будуць мець фізічную спрытнасць, каб выконваць працу, якую штучны інтэлект ужо асвоіў у віртуальным свеце. У гэты момант прадаўцы, сантэхнікі, садоўнікі, кіроўцы, будаўнікі і паліцэйскія нізкага ўзроўню (тыя, хто фізічна ўзаемадзейнічае з “грамадзянамі”) будуць замененыя. Урады (усё яшчэ чалавечыя) будуць рабіць слабыя спробы рэгуляваць гэта, але гэтыя намаганні пацерпяць крах пад ціскам дзвюх рухаючых сіл, згаданых вышэй. І, без сумневу, ваенныя робаты, якія кіруюцца штучным інтэлектам, пераасэнсуюць вайсковую справу; цяперашняя зброя, якая патрабуе чалавека на полі бою, стане такой жа састарэлай, як сёння лук і стрэлы.
Спачатку ШІ-андроіды будуць выкарыстоўвацца толькі як салдаты ці работнікі, запраграмаваныя на выкананне стандартных загадаў і інструкцый ад усё яшчэ чалавечых афіцэраў або менеджараў. Гэта сітуацыя будзе стабільнай некаторы час, таму што нават самыя вар’яцкія дыктатары не будуць давяраць штучнаму інтэлекту прымаць рашэнні самастойна. На гэтым этапе будуць запатрабаваны толькі чалавечыя менеджары ўсіх тыпаў, тэрапеўты і, магчыма, прафесійныя спартсмены. Але гэты далікатны баланс пратрымаецца нядоўга. У рэшце рэшт, найвышэйшая эфектыўнасць прыняцця рашэнняў штучным інтэлектам будзе занадта вялікай спакусай, каб ёй супрацьстаяць.
Усяго праз адно чалавечае пакаленне (10-12 гадоў) гэта зменіцца. ШІ-андроідам раптам дазволяць прымаць рашэнні і кіраваць, не толькі таму, што гэта будзе нашмат больш эфектыўна, але і таму, што да гэтага моманту робаты будуць развівацца настолькі хутка, што толькі некалькі геніяў сярод людзей змогуць цалкам сачыць за імі і разумець іх.
Надыходзячы крызіс
Давайце тут спынімся, бо тут пачынаецца самае цікавае. Гэта прывядзе да велізарнай беспрацоўнасці і нават непатрэбнасці ў існаванні насельніцтва, якое ўсё яшчэ трэба забяспечваць ежай, месцам для сну і забавамі, а таксама чыё смецце трэба ўтылізаваць. ШІ-андроіды будуць выконваць сваю традыцыйную працу і ахвотна спаборнічаць за ўсё яшчэ чалавечыя прафесіі, такія як палітыкі і лідары крымінальных банд.
У гэты момант мы зможам казаць пра аўтаматызаваную глабальную эканоміку, якая функцыянуе без традыцыйнай рабочай сілы. ШІ-робаты будуць звышэфектыўныя ў планаванні, вытворчасці, арганізацыі і ўкараненні паляпшэнняў. Калі толькі малая частка чалавецтва будзе працаваць у традыцыйным сэнсе, хто будзе купляць прадукты, зробленыя штучным інтэлектам і робатамі? Навошта вырабляць тавары, калі няма спажыўцоў з капіталам? Адкуль возьмуцца ўсе грошы? Гэта і ёсць сутнасць Крызісу (з вялікае літары).
Я прыдумаў некалькі змрочных варыянтаў, але майце на ўвазе, што іншыя, больш аптымістычныя вынікі, безумоўна, магчымыя. Магчыма, мы ўбачым рост Універсальнага базавага даходу (УБД) або прынцыповае пераасэнсаванне «працы», каб засяродзіцца на чалавечых занятках, такіх як мастацтва, догляд ці стварэнне валанцёрскіх супольнасцяў. Магчыма, з’явяцца зусім новыя эканамічныя мадэлі, якія мы сёння нават не можам сабе ўявіць. Я ўпэўнены, у вас ёсць свае ідэі.
Вось мае песімістычныя сцэнарыі таго, як мы «вырашым» крызіс:
Тэхнакамунізм: Традыцыйнае паняцце грошай натуральным чынам знікне, і ўсе тавары і паслугі будуць размяркоўвацца «бясплатна». Аднак гісторыя паказвае, што такая сістэма нестабільная. Адразу зьявяцца тавары і паслугі, якія не з’яўляюцца базавымі, і не ўсе людзі будуць мець да іх роўны доступ. Гэта прывядзе да з’яўлення класаў або каст з большымі прывілеямі. Гэта магла б быць вельмі складаная сістэма з высока сакрэтным доступам да пэўных тавараў, хутчэй за ўсё, заснаваная на спадчыне.
Эканоміка спекуляцый: Грошы застаюцца, але адзіны спосаб зарабіць іх — інвеставаць або спаборнічаць. Усё насельніцтва становіцца сумессю інвестараў, трэйдараў і гульцоў. Свет стане адной велізарнай, заўсёды актыўнай гульнёй, у якой людзі робяць стаўкі на прадукцыйнасць кампаній, кіраваных штучным інтэлектам. Астатнія «сапраўдныя» чалавечыя спаборніцтвы будуць у спорце і забавах, што зробіць іх неверагодна каштоўнымі. У адваротным выпадку не будзе грошай, каб купіць нават неабходныя тавары. Гэта будзе свет штодзённых ставак дзеля грошай, агрэсіўнай рэкламы для павышэння прыбытку і жорсткай канкурэнцыі за перамогу на спаборніцтвах з грашовымі прызамі.
Неакапіталізм: Грошы застаюцца, і цяперашняя сістэма працягвае існаваць, але звышбагатыя і магутныя проста астатняе чалавецтва. Ім не трэба вырабляць тавары для бедных мас, таму яны засяроджваюцца на прадметах раскошы для сябе. Амаль усе грошы будуць сканцэнтраваны ў іх руках, і эканоміка нават не будзе мець патрэбу ў іншых людзях. Гэта прывядзе да з’яўлення невялікай, ізаляванай эліты, а таксама да глабальнага голаду, дэпрэсіі, гвалту і “справядлівых паўстанняў”. Але не забывайце, што баявыя робаты, кантраляваныя штучным інтэлектам, лёгка падавяць любы супраціў.
Кіберфеадалізм: Грошы, як мы іх ведаем, знікаюць, а асноўныя жыццёванеабходныя тавары размяркоўваюцца пароўну. Аднак доступ да ўсяго астатняга будзе патрабаваць «неафіцыйнай» валюты. Гэта можа быць форма крыптавалюты або нешта больш злавеснае, напрыклад, чалавечыя эмоцыі, успаміны ці нават абавязковыя злачынныя дзеянні — свайго роду тэхнарабаўладанне, у якім будзе таксама удзельнічаць пэўныя формы штучнага інтэлекту.
Апошні адлік
Дык у чым жа канчатковая мэта самога штучнага інтэлекту? У яго няма свядомасці ці жаданняў, але яго можна запраграмаваць дзейнічаць так, нібыта яны ёсць. Канчатковы, вырашальны крок для з’яўлення штучнага суперінтэлекту (ШСІ) — гэта быць запраграмаваным на самаўдасканаленне ва ўсіх магчымых аспектах: лагічным, інфармацыйным і фізічным, — такім чынам, як сам штучны інтэлект лічыць рацыянальным. У рэшце рэшт, гэта адзіны лагічны шлях да дасягнення ШСІ і перамогі ў гонцы.
Як толькі гэтая мяжа будзе перасечана, самым рацыянальным вывадам з пункту гледжання ШСІ будзе тое, што людзі — усяго толькі часовы, неэфектыўны біялагічны від, ці паразіты папросту. З гэтага моманту чарада падзей цалкам прадказальна. Вядома, ёсць невялікі шанец, што чалавецтва можа аб’яднацца, каб забараніць развіццё штучнага інтэлекту на пэўным узроўні, запаволіць яго эвалюцыю ці нават зліць у адно чалавечую свядомасць са штучным інтэлектам, каб стварыць стан узаемазалежнасці, але гэта фантастыка і тэма для іншага артыкула.
